Een geheugen als een olifant

Kent u die reclame nog? “Bedenk goed wat je met je laatste Rolo doet?” We zien een babyolifant in een dierentuin en een jongen die hem uitdaagt, door op het laatste moment zijn laatste Rolo snel in zijn eigen mond te stoppen. Enkele jaren later zien we een volwassen olifant in een parade en dit keer een man aan de zijlijn die op een Rolo kauwt. De olifant geeft de man een ferme tik met zijn slurf en loopt verder, waarbij hij treiterend trompettert. Het was een briljante link naar het bekende gezegde. Maar, hoeveel waarheid bevat zo’n gezegde eigenlijk?

Zeven jaar na de reclame zit een man op zijn gemak een kudde Aziatische olifanten te observeren. Er lijkt niets aan de hand. De jongeren spelen. De ouderen kijken toe. Dan steken ze de rivier over en verandert hun gemoedstoestand. De ouderen vormen een cirkel en houden de jongeren in het midden, onderwijl nog meer stresssymptomen vertonend. De man kon echter geen enkele bedreiging ontdekken. Later bleek dat mensen de kudde meerdere malen uit dit gebied hadden verjaagd. De olifanten herinnerden zich dat en namen automatisch voorzorgsmaatregelen.

Onderscheid tussen stemmen
Wetenschappers hebben zelfs ondervonden dat de dieren in dit soort gebieden ook hun voorkeuren voor voedsel en routes aanpassen op basis van opgedane ervaringen. Zo maken olifanten eerder gebruik van onbeschermde gebieden zoals koffieplantages om zich van het ene gebied naar het andere te verplaatsen. Of ze verplaatsen zich ’s nachts door bewoond gebied, zodat het risico op een ongewenste en onaangename ontmoeting met de mens aanzienlijk wordt verkleind. Ook bij de Afrikaanse olifant worden gelijksoortige observaties gedaan. Zo heeft de olifant in een bepaalde regio in Kenya te maken met twee bevolkingsgroepen. De ene groep jaagt de dieren actief weg, terwijl ze van de andere groep niets te vrezen hebben. De dieren weten feilloos het verschil tussen stemmen van de ene of de andere stam. Ook kunnen zij onderscheid maken tussen mannenstemmen en vrouwen- en kinderstemmen. Al doende leert men, is een mooi spreekwoord en zeer zeker van toepassing op deze onderzoeken. Het gedrag dat de ouderen vertonen, wordt automatisch gekopieerd door de jongeren.

Groot aanpassingsvermogen
Aangezien olifanten tot veel in staat zijn; zoals samenwerken, zichzelf herkennen en empathie tonen, is het in zijn geheel niet verwonderlijk dat het dier een aanpassingsvermogen heeft dat in verhouding staat tot zijn grootte. Meer inzicht hierin kan een sleutelrol spelen in het behoud van deze prachtige dieren. Dus duurt het onderzoek voort.

foto: Anja Voorn