Historisch DNA-studie onthult verwantschap Afrikaanse en Aziatische olifanten.

Lange tijd namen zoölogen aan dat er maar twee soorten olifanten waren: een Aziatische en een Afrikaanse. Genetische analyses toonden aan dat de Afrikaanse olifant kon worden verdeeld in vier verschillende soorten. De Afrikaanse savanne-olifant, bosolifant, West Afrikaanse olifant en de woestijnolifant.

Sinds kort is er een nieuwe olifant aan de mix toegevoegd; De zogeheten ‘Paleoloxodan antiquus’. Deze olifant zwierf rond Europa en West-Azië tijdens de laatste ijstijd, ongeveer 400.000 jaar geleden, en is 120.000 jaar geleden uitgestorven. Een studie van het DNA, verkregen uit fossielen, laat zien dat deze Europese olifant het naaste familielid is van de Afrikaanse bosolifanten.

De ‘Palaeoloxodon antiquus’ staat bekend als de olifant met rechte staart en heeft een ietwat apart uiterlijk. Zijn voorouders, de ‘Palaeoloxodon recki’, leefden tussen 3,5 miljoen en 100.000 jaar geleden in Afrika. Onderzoek naar fossielen heeft aangetoond dat deze olifanten ongeveer 750.000 jaar geleden vanuit Afrika, via het Midden-Oosten in Eurazië aankwamen.

De dwergolifant, ‘Palaeoloxodon falconeri’ is een opmerkelijke soort met een uitzonderlijk groot brein, die op Sicilië bekend stond als de ‘dwerg van Sicilië’. Deze olifant was kleiner dan de huidige mens. Het is het enige diersoort ooit geregistreerd met een hersengrootte vergelijkbaar met die van een mens. Het DNA, verkregen uit fossielen die in Duitsland zijn gevonden, onthulde enkele jaren geleden dat de ‘Palaeoloxodon falconeri’ niet was gerelateerd aan een van de Afrikaanse olifantensoorten, zoals verwacht. Zijn naaste verwant was eigenlijk de Aziatische olifant.

Deze ontdekking heeft alles binnen de wetenschap over de evolutionaire geschiedenis en voorouders van de huidige olifanten en hun naaste familieleden veranderd. Deze bevindingen toonden tevens aan dat de afstamming van de Afrikaanse olifant niet beperkt was tot Afrika; de dieren migreerden daadwerkelijk het continent uit, wat men ook niet eerder wist. Hoe kon de olifant verwant zijn aan Afrikaanse olifanten en zijn dwerg-variant verwant zijn aan Aziatische olifanten?

Dit komt omdat het DNA van de ‘Palaeoloxodon antiquus’ een kruising blijkt te zijn van het DNA van vele soorten, dat is ontstaan doordat de verschillende soorten zich met elkaar hebben voortgeplant. Dit proces, dat bekend staat als ‘bijmengsel’, is waarschijnlijk opgetreden toen ‘Palaeoloxodon’ Afrika verliet. Dat is waardoor de afstammelingen DNA van de Aziatische olifant hebben gekregen en zelfs DNA van de wolharige mammoet.

Deze nieuwe informatie over de evolutie en geschiedenis laat zien dat de twee huidige Afrikaanse olifantensoorten erfgenamen zijn van een succesvol, evolutionair verleden dat nog steeds overleeft en spreekt via hun DNA.

Beschermingsmaatregelen houden dus niet alleen soorten in stand, ze dragen ook bij aan het behoud van de genetische instandhouding van olifanten.